Monday, 31 August 2015

मृत्युंजय-शिवाजी सावंत

कर्ण 

भल्या पहाटे पक्ष्यांच्या किलबिलाटानं मी जागा झालो. गवाक्ष उघडून बाहेर पाहिलं. आकाशाच्या कडा नुकत्याच उजळत होत्या. गंगेच्या चंदेरी वळणानं धुक्याचं अंशुक पांघरलं होतं. सगळं हस्तिनापूर हळूहळू जागं होत होतं. दुसरं एक कोरडं उत्तरीय घेतलं आणि दालनाबाहेर पडलो. गंगेच्या पाण्यात कोणी नसताना शांतपणे मनसोक्त स्नान करून यावं, असं योजून मी तिच्या घाटाकडे चालू लागलो. आजूबाजूचं सगळं जग धुक्याची दुलई अजूनही सोडायला तयार नव्हतं. सगळे मार्ग नि प्रासाद अंधूक नि अस्पष्ट धुक्यात फारच मजेदार दिसत होते. गंगेच्या किनाऱ्यावर मंदिरात एक घंटा वाजत होती. तेवढीच त्या नीरव शांततेत स्पष्टपणे ऐवूâ येत होती. त्या आवाजाच्या रोखानं चाललो. मला आईनं केलेली सूचना आठवली, ‘‘गंगेच्या पाण्यात जाऊ नकोस.’’ मी स्वत:शीच हसलो. किती भित्री आहे आई! ती काय मला लहान मूल समजते? मला कसली त्या पाण्याची भीती?विचारांच्या तंद्रीतच घाटावर आलो. बरोबर आणलेलं उत्तरीय एका पायदंडीवर ठेवलं. 

अंगावरच्या अधरीयाचा काचा मारला नि समोर पाहिलं. दहा-बारा हातांवरचं पात्र तेवढं स्पष्ट दिसत होतं. बाकीचं सर्व पात्र पांढरट भुरक्या धुक्यात झाकलं होतं. त्या पात्राला आदरानं नमस्कार केला नि पाण्यात सूरकांडी मारली. पाण्याचा स्पर्श उबदार होता. जवळ-जवळ घटकाभर मी त्या पाण्यात मनसोक्त डुंबत होतो. घटकाभरानं धुवंâ निवळलं. मी पाण्यातून घाटाच्या दिशेनं पाणी कापत आलो. अंगावरचं उत्तरीय बदललं. ओलं वध्Eा पाण्यात बुचकळून ते पिळून पायदंडीवर ठेवलं. समोर पाहिलं. सूर्यदेव दूरवर आकाशात हळूहळू वर येत होते. त्यांची कोवळी किरणं गंगेच्या पाण्याला गुदगुल्या करून जागं करीत होती. ओंजळभर पाणी घेऊन त्याचं अघ्र्य भक्तिभावानं मी सूर्यदेवांना दिलं. किती रमणीय रूप दिसत होतं त्यांचं! मला दिसणारी त्यांच्या रोजच्या तेजाची वलयं. एका दिवसाची दर्शनशोभा दुसऱ्या दिवशी तशीच नसे. तिच्यात दुसऱ्या दिवशी आगळीच खुमारी चढे. ती पाहिली की, मला नेहमीच हुरूप येई. हजारो योजनं दूर असलेल्या त्या तेजात नि आपल्यात काहीच अंतर नाही असं वाटे! शरीर हलकं  झाल्यासारखं वाटे नि माझे हात आपोआपच जोडले जात! डोळे आपोआपच मिटले जात! मी त्या तेजाचं मनोमन चिंतन करू लागे. लाखो योजनं मला केवळ, प्रकाशच प्रकाश दिसू लागे. अत्यंत तेजस्वी असा प्रकाश! तेजस्वी तरीही शीतल आणि हवाहवासा वाटणारा प्रकाश! उगाचच वाटू लागे की, त्या तेजाशी आपलं कसलंतरी नातं आहे! जगातील सगळा अंधकार उजळणारा तो अखंड महादीप आपल्याशी कसल्यातरी धाग्यांनी जोडला गेला आहे! मी स्वत:ला विसरे आणि त्या धाग्याच्या आधारानं दूरदूर उंच-उंच जाऊ लागे. आजचं त्या तेजाचं रूप तर अतिशयच मनोहारी होतं. 

मी शांतपणे हात जोडले नि डोळे मिटले. मी म्हणजे प्रकाशाच्या असीम समुद्रातील केवळ एक लाट झालो! त्या लाटेला कोणतंही स्वत:चं असं अस्तित्व नव्हतं आणि ते असावं असंही तिला वाटत नव्हतं. त्या अमाप सागरातील ती केवळ अनेकांपैकी एक लाट होती. कुणाचातरी स्पर्श माझ्या खांद्याला झाला असावा. प्रथम, प्रथम त्याची स्पष्टपणे जाणीवच झाली नाही, पण कोणीतरी माझा खांदा गदागदा हलवीत होतं. मी हळुवारपणे डोळे उघडले नि वळून पाहिलं. एक अत्यंत शांत चेहऱ्याचा वृद्ध माझ्याकडे पाहत होता! त्याच्या दाढीचे, डोक्याचे नि भुवईचे सर्व केस ढगासारखे पांढरेशुभ्र होते. भव्य कपाळावर भस्माचे लांब पट्टे होते. त्याचा माझ्या खांद्यावरचा हात तसाच होता. तो हात मात्र अतिशय वजनदार नि भारदस्त वाटला मला!

कोण असावा हा वृद्ध? लागलीच मी प्रश्नांचे बाण मनाच्या धनुष्यावर चढवू लागलो! छे, कुठंच पाहिलं नाही कधी यांना.

अतिशय प्रेमळ आवाजात त्यानं मला विचारलं, ‘‘बाळ, तू कोण?’’

मी सूतपुत्र कर्ण!’

’‘सूतपुत्र? कोणत्या सूताचा पुत्र तू?’’

चंपानगरीच्या अधिरथाचा.’’

अधिरथाचा?’’

होय, पण आपण?’’ मी अत्यंत उत्सुकतेनं विचारलं.

मी भीष्म!’’ त्यांच्या दाढीचे केस वायुलहरीवर हिंदोळत होते.

भीष्म! पितामह भीष्म! कौरव-पांडवांचे वंदनीय भीष्म! गंगापुत्र भीष्म! कुरुकुलाच्या मंदिराचे कळस भीष्म! योद्ध्यांच्या राज्यातील ध्वज भीष्म! माझं मन क्षणकाल गोंधळून गेलं. कुरुकुलातील साक्षात पराक्रम माझ्यासमोर गंगाकाठी उभा होता. एका विशाल वटवृक्षासमोर एक लहानसं गवताचं पातं असा मी उभा होतो. काय करावं तेच मला समजेना. लागलीच कसंतरी स्वत:ला सावरून मी वाकून त्यांना वंदन केलं. त्यांनी मला झटकन वर उठविलं.  

अत्यंत मृदू स्वरात ते म्हणाले, ‘‘तुला तुझ्या पूजेतून जागं केलं म्हणून तू नाराज तर झाला नाहीस?’’

नाही.’’ मी म्हणालो.

खरंच बाळ, पण तुला जागं करण्याचा मोह मी आवरू शकलो नाही!’’

मी आश्चर्यानं त्यांच्याकडे पाहू लागलो. थोड्या वेळानं ते म्हणाले, ‘‘आज तीन तपं झाली. न चुकता रोज मी या वेळी गंगेच्या घाटावर येतो, पण या हस्तिनापुरातला एकही माणूस कधीच माझ्या अगोदर इथं आलेला मी पाहिला नाही. आज पाहत असलेला तू तो पहिला माणूस आहेस!’’

मी?’’ मला पुढं काय बोलावं ते सुचेना.

होय! आणि म्हणूनच मी बराच वेळ वाट पाहून शेवटी तुला जागं केलं.’’ माझ्या कानातील वुंâडलांकडे पाहत ते म्हणाले, ‘‘ही कुंडलं तुला फारच शोभून दिसतात.’’

हो, जन्मजातच आहेत ती.’’ मी म्हणालो.

त्यांना नेहमीच जपत जा!’’ धीमी पावलं टाकीत ते घाटाच्या पायदंड्या हळूहळू उतरू लागले. भव्य पर्वतासारखा दिसणारा त्यांचा तो उंच देह अस्पष्ट होऊ लागला. गळाभर पाण्यात जाऊन ते उभे राहिले. त्यांच्या डोक्यावरचे केस पाण्याच्या लाटांबरोबर हिंदकळू लागले. त्यांचं शुभ्र केसांनी झाकलेलं मस्तक गंगेच्या पाण्यावर शुभ्र कमलासारखं शोभून दिसू लागलं! मी उभा होतो तेथूनच त्यांना वंदन केलं. उत्तरीयाचा ओला पिळा खांद्यावर टावूâन राजवाड्याकडे परतलो. माझ्या हस्तिनापुरातील पहिल्याच पहाटेची सुरुवात पितामह भीष्मांच्या दर्शनानं झाली होती. मला त्या विचित्र योगायोगाचं नवल वाटलं. ज्या पितामह भीष्मांना पाहावं म्हणून काल दिवसभर योजित होतो, ते स्वत:च आज मला भेटले होते. तेही एकटे नि या गंगेच्या घाटावर आणि अशा या रम्य प्रभातकाली! किती गोड आहे त्यांचा आवाज! चेहरा कसा मंदिराच्या गाभाऱ्यासारखा शांत नि पवित्र आहे! माझ्यासारख्या एखाद्या सामान्य सूतपुत्राची एखादी गोष्ट त्यांना आवडते. कौरवांचे ज्येष्ठ महाराज माझ्यासारख्या सूतपुत्राच्या खांद्यावर हात ठेवून त्याची आस्थेनं विचारपूस करतात! खरोखरच वीरपुरुषाच्या ठिकाणी निगर्विता असली की, तो किती थोर वाटू लागतो!

ज्या कुरुकुलात पितामहांसारखे वीर नि निगर्वी पुरुषश्रेष्ठ निर्माण झाले ते कुल धन्यच होय. मीही किती भाग्यवान आहे की, अशा राजवाड्यात राहण्याचं भाग्य मला मिळालं! आता वारंवार या पुरुषश्रेष्ठाचं आपणाला दर्शन घडेल. ते दोन शांत नि बोलके डोळे आपल्यावरही कृपादृष्टी ठेवतील. माझ्या जीवनातील ज्या तीन व्यक्तींवर माझं प्रेम होतं, त्यात आणखी एका व्यक्तीची भर पडली. पितामह भीष्म!

No comments:

Post a Comment