Saturday, 29 June 2019

मायक्रो

मायकेल क्रायटन व रिचर्ड प्रेस्टन लिखित, डॉ. प्रमोद जोगळेकर अनुवादित


नॅनीजेन ही यंत्रमानव विज्ञान या विषयात प्रगत काम करणारी आणि रसायन व वनस्पतींवर संशोधन करणारी कंपनी  आहे, अशी ऐकीव माहिती रॉड्रिग्जला असते. विली फॉन्ग या वकिलाच्या सांगण्यावरून तो नॅनीजेन कंपनीत गुपचूप जाऊन तिथल्या प्रयोगशाळेचे फोटो काढणार असतो. कोणत्याही प्रकारची सुरक्षाव्यवस्था नसलेल्या नॅनीजेन कंपनीत  मध्यरात्रीच्या सुमारास रॉड्रीग्ज शिरतो; पण तिथे गेल्यावर काही मिनिटांत त्याच्या कपाळातून, हातातून, मांडीतून रक्तस्राव व्हायला लागतो. कोणीही आजूबाजूला नसताना, कोणतंही कारण नसताना सुरू झालेला हा रक्तस्राव पाहून रॉड्रीग्ज प्रचंड घाबरतो आणि तिथून काढता पाय घेतो. तशा अवस्थेत तो विली फॉन्गचं ऑफिस गाठतो, त्यावेळेस फॉन्गच्या समोर एक चिनी माणूस बसलेला असतो. फॉन्ग रॉड्रीग्जला ‘काय झालंय’ असं विचारत असतानाच त्या चिनी माणसाच्या मानेतून रक्त यायला लागतं आणि तो कोसळतो. चिनी माणसाच्या मृत्यूला रॉड्रीग्ज जबाबदार आहे, असं फॉन्गला वाटत असतानाच फॉन्गचाही गळा आपोआप चिरला जातो आणि तोही कोसळतो. काय घडलंय हे रॉड्रीग्जच्या लक्षात येत असतानाच त्याची मान चिरायला लागल्याची त्याला जाणीव होते आणि तो कोसळतो. त्या तिघांनी आत्महत्या केल्याचं वृत्त वर्तमानपत्रांतून प्रसृत होतं. या प्रकरणाचा तपास लेफ्टनंट डॉन वाटानबे याच्याकडे येतो. त्याच्यासाठी ते एक आव्हान असतं. तर अशा धक्कादायक आणि रहस्यमय प्रसंगाने या कादंबरीची सुरुवात होते.
मग केंब्रीज येथील एका जीवशास्त्र प्रयोगशाळेत संशोधन करणाऱ्या सात जणांवर हे कथानक वेंâद्रित होतं. त्यात चार युवक असतात आणि तीन युवती. त्या चार युवकांची नावं असतात रिक हटर, पीटर जान्सेन, अमरसिंग, डॅनी मिनोट, तर त्या युवतींची नावं असतात कॅॅरेन किंग, एरिका मॉल, जेनी लीन. पीटर जान्सेन नागांच्या विषामध्ये असणाNया काही प्रथिनांच्या जैवरासायनिक क्रियांवर संशोधन करत असतो.                  नाग-सापांवरच्या कामामुळे पीटर जान्सेन हा `विषतज्ज्ञ' म्हणून ओळखला जात असतो. पीटरचा मोठा भाऊ भौतिकशास्त्रज्ञ असतो. चोवीस वर्षं वयाचा रिक हटर वनस्पती शास्त्रज्ञ म्हणून एथ्नोबॉटनी या विषयात संशोधन करत असतो. वर्षारण्यात आढळणाNया झाडांच्या सालींमध्ये मिळणाNया वेदनाशामक औषधी रसायनांवर त्याचं काम चालू असतं.  कॅॅरेन किंग कोळ्यांची जाळी आणि कोळ्यांच्या विषावर संशोधन करत असते. अमरसिंग वनस्पतींमधील हार्मोन्सवर संशोधन करत असतो. एरिका मॉल ही कीटकशास्त्रज्ञ असते.
पीटरचा भाऊ एरिक हवाई येथील नॅनीजेन वंâपनीचा उपाध्यक्ष असतो. व्हिन ड्रेन नॅनीजेनचा अध्यक्ष असतो आणि अ‍ॅलिसन बेंडर कंपनीचे आर्थिक व्यवहार बघत असते. व्हिन ड्रेन जीवशास्त्र प्रयोगशाळेत काम करणाऱ्या  या सात विद्याथ्र्यांना संशोधनासाठी नॅनीजेनमध्ये आमंत्रित करतो. तिकडे जावं की नाही या विचारात हे सात जण असतानाच अ‍ॅलिसनचा पीटरला फोन येतो, की त्याचा भाऊ एरिक बोटीवरून बेपत्ता झाला आहे. तिचा फोन आल्यावर पीटर हवाईला रवाना होतो. डॅन वाटानबे हा पोलीस अधिकारी एरिकच्या केसचा तपास करत असतो. तो एरिकला एक व्हिडिओ फिल्म दाखवतो. त्यात एरिकने बोटीवरून समुद्रात उडी मारल्याचं स्पष्ट दिसत असतं. त्याचवेळेला समुद्रापासून काही अंतरावर एका उंचवट्यावर अ‍ॅलिसन उभी असलेली दिसत असते. एरिक जेव्हा समुद्रात उडी मारतो तेव्हा ती बोटीकडे बोट दाखवत असते. तेव्हाच पीटरला अ‍ॅलिसनविषयी संशय येतो; पण त्याबाबत तो डॅनला काही सांगत नाही. तसेच बोटीवरून उडी मारताना एरिकने जीवनरक्षक जॅकेट घातलेलं नाही आणि बोटीत बिघाड झाल्याची शक्यता असतानाही जी-१६ या चॅनेलवर बोटीतील रेडिओवरून संदेश पाठवलेला नसतो. या गोष्टी माहिती असूनही एरिकने त्याचा वापर केलेला नाही, या दोन गोष्टीही पीटरला खटकतात. 
अशा वेळेला रिक हटरच्या एका मित्राची पीटरला आठवण होते. फोनच्या नोंदीवरून कुणाची माहिती काढायची असेल तर ते फोन कॉल्स उपलब्ध करून देण्याचं काम रिकचा हा मित्र करत असतो. त्याच्याशी संपर्वâ साधून पीटर त्याला अ‍ॅलिसनचा फोन नंबर देतो आणि तिच्या गेल्या काही दिवसांतल्या फोन नोंदी तपासायला सांगतो. त्याप्रमाणे त्या मित्राने शोध घेतला असता, एरिकने बोटीवरून उडी मारायच्या एक-दोन मिनिटे आधी अ‍ॅलीसनने त्याच्याशी फोनवरून संपर्क साधायचा  प्रयत्न केलेला दिसतो आणि एरिकने बोटीवरून उडी मारल्यानंतर तिने व्हिन ड्रेकशी संपर्क साधलेला असतो. व्हिनशी तिचं झालेलं बोलणं जेव्हा पीटर ऐकतो, तेव्हा त्याचा अ‍ॅलीसनविषयीचा संशय बळावतो. त्यानंतर एरिकने ज्या बोटीवरून उडी मारलेली असते, त्या बोटीची तो पाहणी करायला गेलेला असताना अ‍ॅलिसनही तिथे येते. फक्त पीटर तिथे आहे, हे तिला माहिती नसतं. बोटीवरच्या माणसाशी अ‍ॅलीसनचं चाललेलं संभाषण पीटर ऐकतो. त्या संभाषणावरून पीटरला समजतं, की तिचं घड्याळ या बोटीवर विसरलं आहे, म्हणून ती आली आहे; पण पोलिसांशी संपर्क साधल्याशिवाय घड्याळ मिळणार नाही, हे बोटीवरच्या माणसाकडून कळताच अ‍ॅलीसन तिथून काढता पाय घेते. या घटनेने तर पीटरची खात्रीच होते, की एरिकने बोटीवरून असुरक्षितरीत्या उडी मारावी, अशी परिस्थिती जाणीवपूर्वक निर्माण करण्यात आली होती. थोडक्यात म्हणजे तो खून होता. त्यात अ‍ॅलीसन आणि व्हिन ड्रेकचा हात होता, याबद्दल पीटरची खात्री पटते.
पीटरसह सात विद्याथ्र्यांनी नॅनीजेन कंपनीमध्ये नोकरीला राहण्याचा निर्णय घेतलेला असतो. पीटरचे बाकी मित्र-मैत्रिणी त्यासाठी हवाईला येणार असतात. त्यांच्यासमोरच अ‍ॅलीसन आणि व्हीन ड्रेकचं भांडं फोडावं, असं पीटर ठरवतो. त्याप्रमाणे ते सातजण जेव्हा नॅनीजेनमध्ये दाखल होतात, तेव्हा सगळ्यांसमोार पीटर सांगतो; की व्हिन ड्रेक आणि अ‍ॅलीसनने एरिकचा खून केला आहे. सगळ्यांसमोर आपलं रहस्य उघड झाल्यामुळे ड्रेक संतापतो आणि त्या सात जणांचं रूपांतर अतिसूक्ष्म (एखादा ग्रॅम वजन भरेल येवढ्या लहान) आकारात करतो. दुर्दैवाने त्याच वेळेला तिथे आलेल्या efकिंस्की या नॅनीजेनच्या कर्मचाऱ्यांचाही अतिसूक्ष्म आकारात रूपांतर होतं. त्या सात जणांना व्रूâर पद्धतीने ठार मारण्याचा त्याचा उद्देश असतो; अर्थातच त्यांच्याबरोबर efकिंस्कीही बळी जाणार असतो. अ‍ॅलीसन त्याला विरोध करायचा प्रयत्न करते; पण तो ऐकायला तयार नसतो. अ‍ॅलीसनही द्विधा मन:स्थितीत असते. त्या सात विद्याथ्र्यांना efकिंस्कीसह ठार मारावं की सोडून द्यावं, अशा दुविधेत ती सापडलेली असते. ड्रेकच्या नकळत ती त्या सात जणांसह efकिंस्कीला एका कागदी पाकिटात घालते आणि आपल्या पर्समध्ये ठेवते; पण ते सगळेजण तिथून शिताफीने निसटतात. ड्रेकच्या ते निसटल्याचं लक्षात येतं.  तो अत्यंत योजनाबद्ध रीतीने अ‍ॅलीसनचा खून करतो आणि अ‍ॅलीसनसह ते सात विद्यार्थी अपघातात मरण पावले आहेत, असं वाटावं, असा बनाव रचतो.
ड्रेक आणि अ‍ॅलीसनच्या तावडीतून सुटलेल्या या सात जणांना त्यांच्याबरोबर असलेला विंâस्की सांगतो, की या सूक्ष्म अवस्थेत ते फार तर दोन दिवस जिवंत राहू शकतात. हे ऐकल्यावर त्या सात जणांचा जिवंत राहण्यासाठी संघर्ष सुरू होतो. जिवंत राहण्यासाठी मूळ आकारात येणं क्रमप्राप्त असतं आणि मूळ आकारात येण्यासाठी त्यांना परत नॅनीजेनच्या प्रयोगशाळेत किंवा त्यांच्या अन्य एखाद्या तळावर जाणं भाग असतं. मग त्या दिशेने त्यांचा प्रवास सुरू होतो; पण वाटेत त्यांच्यावर अनेक संकटं कोसळतात. काही नैसर्गिक तर काही मानवनिर्मित. efकिंस्कीसह ते आठजण त्या संकटांचा कसा मुकाबला करतात? ते त्यांच्या मूळ आकारात परत येतात का? जीवन-मृत्यूच्या या लढाईत ते यशस्वी होतात का? पोलीस व्हीन ड्रेकपर्यंत पोहोचतात का? रॉड्रीग्ज, विली फॉन्ग आणि चिनी माणूस यांच्या मृत्यूचं कारण कळतं का? एरिक खरंच मरण पावलेला असतो की जिवंत असतो? या प्रश्नांची उत्तरं मिळविण्यासाठी ‘मायक्रो’ ही कादंबरी अवश्य वाचली पाहिजे.
या आठ जणांच्या जिवंत राहण्यासाठीच्या संघर्षाच्या निमित्ताने तंत्रज्ञान आणि जैवविविधतेचं सूक्ष्म आणि अभ्यासपूर्ण चित्रण या कादंबरीत करण्यात आलं आहे. या बरोबरच मानवी स्वभावाचे विविध पैलू या कादंबरीतून अनुभवायला मिळतात. उत्कंठावर्धक कथानक, तंत्रज्ञान आणि जैवविविधतेचं सूक्ष्म आणि अभ्यासपूर्ण चित्रण आणि अपूर्व कल्पनाविलास ही या कादंबरीची बलस्थानं आहेत. ़जीवन-मृत्यूच्या संघर्षातील हा थरार अनुभवण्यासाठी ही कादंबरी जरूर वाचली पाहिजे.



 

No comments:

Post a comment